
Comfortabel rusten: zes principes die het verschil maken

Wie houdt er nu niet van een goede nachtrust?
We hebben allemaal weleens een nacht doorgebracht op een slecht bed en de gevolgen daarvan de volgende dag gevoeld: stijf, moe, pijnlijk en behoorlijk uit ons humeur. Voor koeien is dat niet anders.
Daarom is bij het ontwerp van de ligplaatsen in onze VMS-stal rekening gehouden met zes belangrijke principes voor optimaal koecomfort. Van de afmetingen van de ligboxen en de positie van de koe tot haar natuurlijke bewegingen en de keuze van het matras: over elk detail is zorgvuldig nagedacht.
Maar wat maakt nu het perfecte bed voor een koe? We nemen de zes principes hieronder onder de loep.

Stap binnen in de VMS-stal
In deze video neemt William Eriksson, Market Area Development Manager bij DeLaval, je mee door onze VMS-stal en bekijkt hij de ligplaatsen vanuit het perspectief van de koe. Je ontdekt hoe keuzes rond de afmetingen van de ligboxen, matrassen, de natuurlijke bewegingen van de koe en andere kleine details ervoor zorgen dat koeien comfortabel kunnen gaan liggen, rusten en herkauwen.
Principe 1
Comfort staat voorop
Denk je dat tieners veel slapen? Melkkoeien doen daar nog een schepje bovenop.
Een gezonde melkkoe hoort ongeveer 12 tot 14 uur per dag te liggen. In die tijd rust en herkauwt ze en krijgt haar lichaam de kans om te herstellen. Ook neemt de bloedtoevoer naar de uier toe, wat de melkproductie ondersteunt.
Rust is dus uiermate belangrijk. (sorry, flauwe woordgrap 😉).
Bij het ontwerpen van de ligplaatsen hadden we daarom één duidelijk uitgangspunt: koecomfort staat voorop.
De volgende vijf principes laten zien hoe we dat uitgangspunt in de praktijk hebben gebracht.
Want als een ligplaats aansluit bij de behoeften van de koe, zal ze eerder gaan liggen, herkauwen en haar natuurlijke gedrag vertonen. En dat is goed voor zowel het welzijn van de koe als de melkproductie.

“Het ziet er behoorlijk comfortabel uit, toch? Je begrijpt meteen waarom de koeien hier graag gaan liggen.”
William Eriksson, Market Area Development Manager

Principe 2
Eén ligbox per koe
Zou jij je bed willen delen met een collega? Waarschijnlijk niet... en deze koeien ook niet.
Daarom heeft iedere koe haar eigen ligbox.
Voldoende ligboxen verminderen de onderlinge concurrentie, geven koeien de mogelijkheid om te gaan liggen wanneer ze daar behoefte aan hebben en dragen bij aan meer rust in de stal.
Maar voldoende ligboxen alleen is niet genoeg. Ze moeten ook zijn afgestemd op de koe, met voldoende ruimte en comfort om goed te kunnen rusten.
Wist je dat?
Melkkoeien zijn tegenwoordig groter dan 20 jaar geleden, maar in veel stallen zijn de afmetingen van de ligboxen niet meegegroeid.
Het is dan ook niet verrassend dat te kleine ligboxen een veelvoorkomend probleem zijn in melkveestallen. Blijven de meeste koeien staan wanneer ze de gelegenheid hebben om te rusten, in plaats van te gaan liggen? Dan kan dat een teken zijn dat de ligplaats niet goed aansluit bij hun behoeften.
Omdat voldoende ligtijd zo belangrijk is voor herkauwen, de spijsvertering en het algehele welzijn, moeten koeien comfortabel kunnen rusten wanneer ze daar behoefte aan hebben. Ligboxen die zijn afgestemd op de koe spelen daarin een belangrijke rol.

Principe 3
Stem de ligbox af op de koe
De afmetingen van een ligbox moeten altijd passen bij de grootte van de koeien die er gebruik van maken.
Onze ligboxen zijn ontworpen voor onze veestapel met Zweeds roodbont en Holstein-koeien, die qua grootte vergelijkbaar zijn. De exacte afmetingen verschillen natuurlijk per veestapel, maar op ieder melkveebedrijf zijn drie maten essentieel: de hoogte van de boxafscheiding, de liglengte en de breedte van de ligbox.
Afmetingen op Hamra Farm
A. Hoogte boxafscheiding: Onze boxafscheidingen zijn 130 cm hoog, zodat koeien voldoende ruimte hebben om comfortabel te bewegen. Ook de positie van de schoftboom helpt de koe om op de juiste plek in de ligbox te gaan staan, zonder haar natuurlijke beweging bij het gaan liggen en opstaan te belemmeren.
B. Liglengte: Voor onze koeien biedt een liglengte van 180 cm de juiste balans tussen comfort en een goede positie in de ligbox. Het doel is dat koeien recht in de ligbox liggen in plaats van schuin, zodat ze de beschikbare ligruimte optimaal kunnen benutten.
Een goede positie vergroot bovendien de kans dat mest in de mestgang terechtkomt in plaats van op het ligoppervlak. Zo blijft de ligbox schoner en wordt een goede uierhygiëne ondersteund.
C. Breedte ligbox: Een andere belangrijke maat is de afstand tussen de boxafscheidingen. Onze ligboxen zijn 125 cm breed, zodat koeien voldoende ruimte hebben om gemakkelijk de box in te lopen, te gaan liggen en weer op te staan.

Principe 4
Ondersteun de juiste lighouding
De knieboom bevindt zich aan de voorkant van de ligbox en speelt een belangrijke rol in hoe de koe de beschikbare ruimte gebruikt. Door de koe te helpen op de juiste plek te gaan liggen, draagt de knieboom bij aan een comfortabele ligplaats en helpt deze tegelijkertijd om de ligbox schoon te houden.
Op Hamra Farm hebben we gekozen voor een zachte, afgeronde knieboom die de koe naar de juiste ligpositie begeleidt, zonder haar natuurlijke bewegingen te beperken. De koe kan tijdens het rusten ook een voorpoot naar voren strekken, iets wat koeien van nature graag doen wanneer ze comfortabel ligt.
Het lijkt misschien een klein detail, maar het kan een groot verschil maken voor het koecomfort.

Principe 5
Geef ruimte voor natuurlijk opstaan
Denk eens aan hoe een koe opstaat. Voordat ze overeind komt, strekt ze haar kop en hals naar voren. Dit is een natuurlijke beweging die ze nodig heeft om op te kunnen staan.
Als er vóór de ligbox onvoldoende ruimte is, wordt deze beweging beperkt en kan de koe moeilijker comfortabel opstaan. Daarom is voldoende vrije ruimte voor deze natuurlijke beweging zo belangrijk bij het ontwerp van een ligbox.
In de VMS-stal hebben we ervoor gezorgd dat er aan de voorkant van iedere ligbox voldoende vrije ruimte is. Zo kunnen koeien zonder belemmeringen op een natuurlijke manier gaan liggen en weer opstaan. Is er toch een afscheiding nodig, bijvoorbeeld om het koeverkeer te sturen of bij groepen met koeien van verschillende groottes, dan kan een flexibele band een goed alternatief zijn voor een vaste wand. Deze helpt de koeien te sturen, terwijl er voldoende ruimte blijft voor de natuurlijke voorwaartse beweging die nodig is om comfortabel op te staan.
Het lijkt misschien een klein detail, maar koeien voldoende ruimte geven om natuurlijk te bewegen kan een groot verschil maken voor hun comfort en welzijn.

Principe 6
Kies het juiste matras
Niet ieder matras voor koeien biedt hetzelfde comfort. Het verkeerde matras kan invloed hebben op hoe comfortabel koeien kunnen rusten.
Vaak wordt gedacht dat vooral de dikte van het matras bepalend is voor het comfort, maar dat is slechts een deel van het verhaal. Belangrijker is hoe het matras reageert op het gewicht van de koe. Echt comfort ontstaat wanneer het matras gecontroleerd meegeeft: zacht genoeg om comfortabel op te liggen, maar tegelijkertijd stevig genoeg om voldoende ondersteuning te bieden.
In de VMS-stal gebruiken we het DeLaval M45R-matras. Dit matras combineert flexibiliteit en veerkracht en vormt zo een zacht en ondersteunend ligoppervlak dat ook bij dagelijks gebruik zijn vorm behoudt.
Ook de prestaties op lange termijn zijn belangrijk. Een matras moet niet alleen vandaag comfortabel zijn, maar ook jarenlang comfortabel blijven. Gedurende de levensduur gaan duizenden koeien erop liggen en staan ze weer op, waardoor het matras steeds opnieuw wordt belast.
Matrassen die na verloop van tijd hun vorm verliezen, kunnen kuilen en lage plekken krijgen waarin mest, urine en melk zich ophopen. Hierdoor wordt het moeilijker om het ligoppervlak schoon te houden. Dat kan de hygiëne verslechteren en het risico op problemen met de uiergezondheid vergroten.
Een goed matras voor koeien moet:
- Comfortabel meegeven onder het gewicht van de koe
- Voldoende grip bieden bij het gaan liggen en opstaan
- Na gebruik terugkeren naar de oorspronkelijke vorm
- Ook op lange termijn zijn comfort en eigenschappen behouden
- Ook na jarenlang dagelijks gebruik vlak, ondersteunend en comfortabel blijven, zodat koeien een schone, hygiënische en comfortabele plek hebben om te rusten
- Onthoud: kijk verder dan alleen de dikte van het matras.
Meer weten?
In deze video duiken we dieper in het ontwerp van de ligboxen in de VMS-stal. William Eriksson legt uit welke belangrijke keuzes zijn gemaakt bij het ontwerp van de ligplaatsen en hoe details zoals de afmetingen van de ligboxen, matrassen, het ligoppervlak en de natuurlijke bewegingen van de koe samen zorgen voor een comfortabele plek waar koeien kunnen rusten en herkauwen.

De eenvoudige knietest
Bij DeLaval gebruiken we vaak een praktische manier om het comfort van een matras te beoordelen: de knietest.
Het principe is eenvoudig.
Ga op je knieën op het matras zitten en laat je gewicht op een natuurlijke manier op je knieën rusten. Voelt het matras comfortabel en zacht aan, zonder dat het onprettig wordt? Dan is dat over het algemeen een goede indicatie dat het matras ook voldoende comfort biedt voor de koe.
Het is geen wetenschappelijke meting, maar wel een snelle en praktische manier om zelf te ervaren hoe comfortabel een matras is.
En in de VMS-stal?
Het matras doorstond de test.
Het wensenlijstje voor de ideale ligplaats
Uiteindelijk is het wensenlijstje van een koe voor haar ideale ligplaats helemaal niet zo ingewikkeld:
- Een eigen ligbox
- Voldoende ruimte om comfortabel te gaan liggen en op te staan
- Afmetingen die passen bij de grotere melkkoeien van tegenwoordig
- Ondersteuning van een natuurlijke lighouding
- Voldoende ruimte voor natuurlijke bewegingen bij het gaan liggen en opstaan
- Een zacht en ondersteunend matras dat ook op lange termijn comfortabel blijft
Samen zorgen deze punten voor een omgeving waarin koeien kunnen rusten, herkauwen en hun natuurlijke gedrag kunnen vertonen. En als jouw koeien een comfortabele plek hebben om te rusten, kun jij ook met een gerust hart achteroverleunen.